خبرگزاری جمهوری اسلامی در برنامه تصویری «تلاقی» که با حضور دکتر مهدی حسین‌زاده فرمی و دکتر مهدی اسدی از اعضای هیئت علمی مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، برگزار شد، موضوع تجمعات شبانه مردم در دوران جنگ و پیامدهای اجتماعی، سیاسی و رسانه‌ای آن را بررسی کرد. در این گفت‌وگو، شرکت‌کنندگان تلاش کردند از زوایای مختلف به این پدیده اجتماعی بپردازند و ابعاد شکل‌گیری، کارکردها و چالش‌های آن را تحلیل کنند.

به گزارش روابط عمومی مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، مهدی اسدی و مهدی حسین‌زاده فرمی در برنامه تلاقی که توسط خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران (ایرنا) تولید و منتشر شد، به ابعاد مختلف مسائل اجتماعی تجمعات شبانه مردم در خیابان‌ها در این روزها پرداختند.

در ابتدای بحث، این پرسش مطرح شد که تجمعات شبانه‌ای که در برخی شهرها شکل گرفت، تا چه اندازه یک واکنش خودجوش اجتماعی بوده و تا چه اندازه می‌توان آن را در چارچوب سیاست‌ها یا تدابیر دفاعی تحلیل کرد. در این بخش از گفت‌وگو به نقش «خیابان» به‌عنوان یک فضای اجتماعی و سیاسی اشاره شد و این موضوع مورد توجه قرار گرفت که حضور مردم در چنین فضاهایی چگونه می‌تواند به شکل‌گیری کنش جمعی و بازتعریف برخی روایت‌های اجتماعی و رسمی منجر شود.
در ادامه برنامه، بحث به تغییر فضای عمومی جامعه در شرایط جنگی پرداخت. در این بخش از گفت‌وگو تأکید شد که تجمعات شبانه در مواردی توانسته‌اند فضای عمومی را از حالت سوگ و اندوه به سمت نوعی حماسه جمعی سوق دهند. به گفته سخنرانان، حضور گسترده مردم در این تجمعات، به‌ویژه حضور زنان و نوجوانان، نشان می‌داد که این پدیده تنها یک گردهمایی محدود یا نمادین نبوده، بلکه به‌تدریج به یک کنش اجتماعی فراگیر تبدیل شده است. همچنین در این بخش به تأثیر این تجمعات بر تقویت روحیه عمومی جامعه و نقش آن‌ها در ایجاد احساس همبستگی اجتماعی اشاره شد.
در جریان گفت‌وگو، یکی دیگر از محورهای مورد توجه، تأثیر این حضورهای جمعی بر فضای امنیتی و رسانه‌ای کشور بود. برخی از حاضران در برنامه معتقد بودند که چنین تجمعاتی می‌تواند در تقویت امنیت داخلی و کاهش اثرگذاری جنگ روانی و رسانه‌ای نقش داشته باشد. در همین زمینه، به عملکرد رسانه‌های مختلف نیز اشاره شد و ضمن طرح برخی نقدها نسبت به نحوه پوشش این رخدادها در رسانه ملی، به فعالیت رسانه‌های خارجی نیز پرداخته شد.
در بخش دیگری از گفت‌وگو، ترکیب اجتماعی شرکت‌کنندگان در تجمعات شبانه مورد توجه قرار گرفت. بر اساس ارزیابی مطرح‌شده در برنامه، بخش قابل توجهی از شرکت‌کنندگان را اقشار متوسط رو به پایین و طبقات پایین جامعه تشکیل می‌دادند. در توضیح این موضوع به نشانه‌هایی مانند نوع پوشش افراد، وسیله نقلیه، نوع تغذیه همراه آن‌ها و حتی حضور خانواده‌ها با کالسکه کودکان اشاره شد که به‌عنوان شاخص‌هایی برای درک ترکیب اجتماعی جمعیت مطرح شدند.
همچنین در جریان بحث به شعارهایی که در برخی از این تجمعات شنیده می‌شد اشاره شد. به گفته سخنرانان، در مواردی شعارهای تند یا تفرقه‌آمیز نیز مطرح شده بود، از جمله شعارهایی در مخالفت با مذاکره یا علیه برخی افراد و جریان‌های سیاسی. با این حال تأکید شد که این شعارها در مجموع غالب و مسلط نبوده‌اند و در بسیاری از موارد مجریان یا سخنرانان برنامه‌ها تلاش می‌کردند با مدیریت فضا، از برجسته شدن چنین شعارهایی جلوگیری کنند و جهت بحث را به سمت موضوعات دیگر هدایت کنند.
در ادامه گفت‌وگو به کارکردهای اجتماعی تجمعات شبانه نیز پرداخته شد. به گفته برخی از سخنرانان، این تجمعات تنها به حضور نمادین در خیابان محدود نماند و در بسیاری از موارد به شکل‌گیری شبکه‌هایی از کمک‌های مردمی انجامید. از جمله این اقدامات می‌توان به راه‌اندازی غرفه‌ها، کمک به برخی مشاغل آسیب‌دیده، ارائه خدمات داوطلبانه مانند نقاشی ساختمان، صافکاری یا بنایی و حتی فراهم کردن امکان اسکان رایگان برای برخی افراد در شهرهای مختلف اشاره کرد. به باور برخی از شرکت‌کنندگان در برنامه، چنین اقداماتی نشان می‌دهد که تجمعات شبانه توانسته‌اند زمینه‌ساز شکل‌گیری نوعی همبستگی اجتماعی و همکاری مردمی شوند.
در جمع‌بندی پایانی برنامه، یکی از سخنرانان ارزیابی کلی خود از این تجمعات را مثبت اما همراه با ملاحظاتی انتقادی توصیف کرد. به گفته او، این پدیده در مجموع کارکردهای مثبتی در ایجاد همبستگی اجتماعی، تقویت روحیه عمومی و تبدیل فضای سوگواری به نوعی حماسه جمعی داشته است، اما در کنار این نقاط قوت، برخی آسیب‌ها و حاشیه‌ها نیز در آن دیده می‌شد که نباید نادیده گرفته شوند. در پایان گفت‌وگو همچنین به این نکته اشاره شد که با وجود برخی پیام‌ها و مواضع رسمی، هنوز درباره پایان کامل این وضعیت یا نحوه جمع‌بندی آن میان برخی نهادها و دستگاه‌ها اختلاف نظر و ابهام‌هایی وجود دارد؛ موضوعی که نشان می‌دهد این پدیده اجتماعی همچنان محل بحث و تفسیرهای متفاوت باقی مانده است.

فلیم کامل این گفتگو را در آپارات ببینید